मेलबर्न, अष्ट्रेलिया —
विदेशको भुइँचालोमा पाइला राख्दा धेरैजसो नेपालीले आफ्नो भाषा, संस्कृति र खानाको स्वादलाई घरमै छोडेर आउनुपर्छ। तर, गल्याङ स्याङ्जामा जन्मिएका शिव न्यौपाने ती मध्येका थिइनन्। उनीसँग एउटा सपना थियो — नेपाली स्वादलाई संसारसामु चिनाउने।
अहिले त्यो सपना कागजमा मात्र सीमित छैन। शिव न्यौपानेले लेखेको “Falang Food Dictionary”, एक बहुसांस्कृतिक खाद्य शब्दकोश, सार्वजनिक भइसकेको छ। यो शब्दकोश न केवल नेपालबाट प्रकाशित भएको पहिलो खाद्य शब्दकोश हो, तर यो शब्दकोशले नेपाली स्वादलाई अष्ट्रेलियाजस्तो बहुसांस्कृतिक देशमा गहिरो सम्मान दिलाएको छ।
यसै योगदानको मान्यता स्वरूप, न्यौपानेले अष्ट्रेलियाका पूर्व प्रधानमन्त्री स्कट मोरिसनबाट प्रशंसा पत्र प्राप्त गरेका छन् — जुन एक ऐतिहासिक उपलब्धि हो। अष्ट्रेलियाको इतिहासमा कुनै नेपाली लेखकलाई प्रधानमन्त्री स्तरबाट यस्तो सम्मानपत्र प्राप्त भएको यो पहिलो पटक हो।
“म केवल नेपाली खाना र भाषालाई माया गर्छु,” शिव भन्छन्, “तर अष्ट्रेलियामा आएपछि थाहा भयो, हाम्रा स्वाद र परिकार विश्वले चाख्न खोजिरहेका छन्।”
उनको शब्दकोशमा नेपाली परिकारहरूमात्र होइन, भारत, चीन, थाईल्यान्ड, इटालीदेखि अफ्रिकी समुदायका परिकारहरू पनि समावेश छन्। तर हरेक पृष्ठमा कतै न कतै नेपाल झुल्किन्छ — ढिंडो, गुन्द्रुक, सेल रोटी, यार्सागुम्बा चिया…।
उनले जुनसुकै भान्साको स्वाद वर्णन गरे पनि, त्यो नेपाली माटोको गन्धसँग मिसिएको हुन्छ।
शिव न्यौपाने अहिले मेलबर्नमा बसोबास गर्छन्, तर उनको दिल अझै गल्याङकै भुजा र सुकुटीमा रमाइरहेको छ। “शब्दकोशले भाषा जोगाउँछ, अनि खाना त आत्मा नै हो,” उनी भन्छन्।
उनको यो प्रयासले हामी सबै नेपालीको पहिचानलाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा पुर्याएको छ — एउटा यस्तो पहिचान, जुन स्वादमा मिसिएको हुन्छ, भावना र स्मृतिमा बाँधिएको हुन्छ।
